Bixente Atxa Uribe
Mondragon Unibertsitateko errektorea eta Ezagutza Dibisioko lehendakariordea.
Unibertsitate-sisteman ZTIM diziplinekiko, hau da, Zientzia, Teknologia, Ingeniaritza eta Matematikarekiko bokazioak hazten ari dira, besteak beste Adimen Artifiziala, Datuen Zientzia edo Bioteknologia bezalako esparru berrien bultzadari esker. Espainian, CRUEren datu ofizialek susperraldi hori baieztatzen dute, azken bost urteetan eskaria % 11,6 hazi baita. Hala ere, ikuspegi orokorrak zuhurtzia eskatzen du: Education and Training Monitor 2025 txostenaren arabera, Espainiako goi-mailako hezkuntzan ZTIM arloetako matrikulazioa % 24,7koa da, Europako % 26,9ko batez bestekoaren azpitik eta Europar Batasunak 2030erako ezarritako % 32ko helburutik urrun. Gainera, dinamismo horrek ikasleen interesaren zati bat ohiko titulazioetatik gradu espezializatu berrietara bideratzen du, eta, ondorioz, prestakuntza-eskaintzaren mapa pixkanaka aldatzen ari da.
Estatuan ingeniaritzek historikoki izan duten pisu-galeraren aurrean, azken 25 urteetan % 12,8ko beherakada metatu baitute, Euskadik egoera estrategiko berezia du. Euskadi ZTIM tituludunen proportzio handiena duen bigarren autonomia-erkidegoa da, % 29,4rekin, eta Ingeniaritza, Industria eta Eraikuntza arloetan ikasleen % 19,6 biltzen du, Estatuko % 14,6ko batez bestekoa baino bost puntu gehiago. Mondragon Unibertsitatean errealitate hori gertutik bizi dugu: gure ingeniaritzetan matrikulazio-errekorrak lortzen ari gara, eta, gainera, arlo teknikoan langabezia-tasak % 4tik beherakoak dira. Horrek gure industria-profilak duen erakargarritasun handia erakusten du.
Hala ere, gure erronka nagusietako bat diziplina teknologikoen artean oreka handiagoa lortzea da. Mondragon Unibertsitatean Ingeniaritza Elektronikoko ikasle nintzen garaira begiratzen badut, lehen mailan Elektronikan laurogei ikasle inguru ginela gogoratzen dut, eta Mekanikan, berriz, berrogei inguru. Gaur egun, egoera erabat irauli da: mekanika, diseinu edo antolaketa arloetan elektronikan eta informatikan baino ia bi aldiz ikasle gehiago ditugu. Desoreka hori zuzendu behar dugu, gure industria-sareak oreka egokia behar baitu ingeniaritza tradizionalaren eta informazioaren teknologien artean. Horrek ZTIM bokazioak diziplina bakoitzaren eta gure enpresen etorkizuneko beharren arabera nola lantzen ditugun hausnartzera ere behartzen gaitu.
Espezialitateen arteko desoreka horri genero-arrakalaren erronka iraunkorra gehitu behar zaio. Iraganarekin alderatuta hobera egin dugun arren, oraindik bide luzea dugu egiteko. Nire promozioko lehen mailan, ondo gogoratzen badut, neska bakarra zegoen; gaur egun, berriz, gure ingeniaritzetako ikasleen heren bat inguru emakumeak dira. Estatuan, txosten ofizialen arabera, emakumeen presentzia % 28,6koa baino ez da ZTIM arloetan, eta oraindik urrun dago 2030erako Europak ezarritako % 40ko helburutik.
Gainera, ehuneko horren atzean alde oso handiak daude diziplina batetik bestera. Mondragon Unibertsitatean, esaterako, Ingeniaritza Biomedikoa, Diseinua eta Antolaketa dira emakumeen presentzia handiena duten arloak; Mekanikan, Elektronikan eta antzeko diziplinetan, aldiz, emakumeen ehunekoa oraindik ere nabarmen txikiagoa da. Oztopo horiek gainditzea funtsezko erronka da Euskadirentzat, nekez erantzungo baitiogu etorkizuneko talentu-beharrari emakumeak diziplina horietara erakartzea lortzen ez badugu. Euskadik eta MONDRAGONek, duten industria-pisuagatik, profil horiek behar dituzte etorkizunean ere talde enpresarial eta herrialde lehiakorrak izaten jarraitu nahi badugu.
Horri guztiari Adimen Artifizialaren indarrezko hedapena gehitu behar zaio. AAk ZTIM gaitasunak gero eta zeharkakoago bihurtuko ditu. Horrek ZTIM bokazioak ulertzeko eta lantzeko modua ere birplanteatzera behartzen gaitu, AA lanbide berriak sortzen ari delako ez ezik, ia diziplina guztietan beharrezkoak izango diren gaitasunak ere eraldatzen ari delako.
Mondragon Unibertsitatean urteak daramatzagu ZTIM estrategia bultzatzen, unibertsitateko prestakuntza eraldaketa digitalarekin lerrokatzeko. Hala ere, oreka hori lortzea, bai diziplinen artean, bai generoari dagokionez, gizarte osoaren erronka da. Bokazioak ez dira unibertsitateko matrikula formalizatzen den unean sortzen; askoz lehenago eraikitzen dira, haurtzarotik, eskolan, gizarte-ingurunean eta baita familian ere. Konpromisoa etxean hasten da, neska-mutilak itxaropen, aukera eta anbizio berberekin heziz, etorkizun industrial oparoa, lehiakorra eta inklusiboa eraikitzeko behar dugun talentua bermatu nahi badugu.
